Gehoor is één van de vijf basiszintuigen van de mens. Horen is een ingewikkeld proces dat we dagelijks gebruiken zonder er echt bij stil te staan. Toch is het goed om even stil te staan bij hoe wonderlijk het gehoor eigenlijk werkt. In deze blog belichten we de anatomie van het oor en leggen we uit hoe de verschillende onderdelen samenwerken om ons te laten horen. Ook lees je hoe gehoorschade kan ontstaan en welke vormen van gehoorverlies er zijn.
Wat is geluid?
Geluid wordt meestal gedefinieerd als hoorbare veranderingen in luchtdruk. Deze veranderingen uiten zich in golfbewegingen. Mensen en de meeste diersoorten nemen geluid waar wanneer een geluidsgolf het oor bereikt. De trillingen worden opgevangen en doorgegeven aan het trommelvlies, dat mee trilt met de frequentie van de geluidsgolf. Deze trillingen worden vervolgens als signalen naar de hersenen gestuurd. Daar worden de signalen geïnterpreteerd, zodat je begrijpt wat je hoort. Dit alles gebeurt in een fractie van een seconde.
Trillingen kunnen niet alleen via het oor worden waargenomen, maar ook via andere delen van het lichaam, zoals de schedel of het botweefsel. Dit noemen we beengeleiding. Geluidsgolven bereiken het binnenoor via trillingen in het bot, zonder door de gehoorgang te gaan. Ondanks de demping door oordoppen is het daardoor nog steeds mogelijk om geluid waar te nemen.
Geluid kan ook ontstaan in een ander medium dan lucht, zoals water. Een technisch correcte definitie van geluid is daarom waarneembare veranderingen in de dichtheid van een medium.
Onderdelen van het oor
Om te begrijpen hoe het gehoor werkt, is kennis van de basis van de ooranatomie belangrijk. Het gehoorsysteem bestaat uit meerdere onderdelen die allemaal goed moeten functioneren en samenwerken.
Buitenoor
Het buitenoor bestaat uit de oorschelp en de uitwendige gehoorgang. De oorschelp lijkt ingewikkeld, maar bestaat vrijwel volledig uit flexibel kraakbeen en huid. Het werkt als een soort omgekeerde megafoon die geluid opvangt en richt.
Middenoor
Het middenoor bestaat uit het trommelvlies met daarachter de trommelholte. In de trommelholte bevinden zich drie gehoorbeentjes: de hamer, het aambeeld en de stijgbeugel. De stijgbeugel is het kleinste botje in het menselijk lichaam, kleiner dan een rijstkorrel. Aan deze gehoorbeentjes zijn kleine spiertjes bevestigd.
Binnenoor: cochlea en evenwichtsorgaan
Het binnenoor bevat de cochlea, ook wel het slakkenhuis genoemd. Aan de binnenzijde bevinden zich duizenden kleine trilhaartjes die in contact staan met zenuwvezels. Samen vormen deze de gehoorzenuw, die signalen doorstuurt naar de hersenstam.
De gehoorzenuw is verbonden met het labyrint waarin het evenwichtsorgaan zich bevindt. Dit orgaan is niet nodig om te horen, maar de verbinding verklaart waarom mensen met ernstige gehoorschade soms last hebben van duizeligheid en evenwichtsproblemen.
Hoe werkt het gehoor?
Het gehoorsysteem zet geluidsgolven om in zenuwimpulsen die door de hersenen worden geïnterpreteerd. Dit proces verloopt als volgt.
- Geluidstrillingen worden opgevangen door de oorschelp en via de gehoorgang naar het trommelvlies geleid.
- Het trommelvlies gaat trillen door de geluidsgolven.
- Deze trillingen brengen de gehoorbeentjes in beweging, eerst de hamer en het aambeeld, daarna de stijgbeugel.
- De stijgbeugel tikt tegen het ovale venster van de cochlea.
- De vloeistof in de cochlea komt in beweging, waardoor de haarcellen gaan trillen.
- De trillingen worden via de gehoorzenuw naar de hersenstam en vervolgens naar de hersenen gestuurd, waar betekenis aan het geluid wordt gegeven.
Gehoorverlies
Gehoorverlies kan verschillende oorzaken hebben en kan verschillende delen van het oor aantasten.
Oorzaken van gehoorverlies
Veelvoorkomende oorzaken zijn blootstelling aan hard geluid, ouderdom, hoofdletsel, verstoppingen, bacteriële of virale infecties, medische aandoeningen zoals otosclerose of de ziekte van Ménière, neurologische problemen, het gebruik van bepaalde medicijnen en erfelijkheid.
Soorten gehoorverlies
Perceptief gehoorverlies is de meest voorkomende vorm en ontstaat door beschadiging van de haarcellen in de cochlea of de gehoorzenuw. Deze schade is blijvend en kan niet worden hersteld met medicijnen of een operatie. Met hulpmiddelen zoals een cochleair implantaat kan soms weer enig geluid worden waargenomen, maar dit is minder volledig dan voorheen.
Conductief gehoorverlies ontstaat wanneer geluidstrillingen het binnenoor niet bereiken door een probleem in het buiten- of middenoor. Dit kan worden veroorzaakt door ontstekingen, beschadigingen of verstoppingen zoals oorsmeer of vocht. Deze vorm komt vaak voor bij jonge kinderen.
Gemengd gehoorverlies is een combinatie van perceptief en conductief gehoorverlies. Er is dan zowel schade aan het binnenoor als aan het buiten- of middenoor, waardoor geluiden zwak worden waargenomen en spraak lastig te verstaan is, vooral bij achtergrondgeluid.
Neuraal gehoorverlies ontstaat wanneer de oorzaak zich in de gehoorzenuw, hersenstam of hersenen bevindt. Deze vorm kan niet worden verholpen met een gehoorapparaat of cochleair implantaat. In sommige gevallen kan een auditief hersenstamimplantaat uitkomst bieden.
Bescherm je gehoor
Gehoorschade door hard geluid is blijvend en onherstelbaar. Zorg daarom goed voor je oren en besteed aandacht aan oorverzorging. Met de juiste gehoorbescherming kun je gehoorschade voorkomen. Alpine biedt voor iedere situatie passende gehoorbescherming.
Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen medisch advies. Heb je vragen over je gezondheid, neem dan contact op met een arts of andere zorgprofessional.
